مرتضى مطهرى
106
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
ابوريحان در اعتراضيهاش بر جواب بوعلى ، از يحيى نحوى دفاع مىكند ولى درباره رازى سخنى نمىگويد ، گويى تلويحا نظر او را تأييد مىنمايد . ابوريحان در اعتراض بر جواب بوعلى به سؤال چهارم ، نامى از رازى مىبرد ولى از آن ، دفاع استنباط نمىشود . او اگر مىخواست از رازى از اين نظر دفاع كند جايش همين جا بود . البته ابوريحان براى رازى در رشتههاى تخصصى خود رازى احترام فراوان قائل بوده است ؛ اين بس كه فهرستى براى كتب رازى نوشته است . در پايان بحث يادآورى كنم كه قسمت آخر سؤال ابوريحان كه نام مردم هند را مىبرد و موضوع تغييرات ناگهانى و يا تدريجى اوضاع معموره را به ميان مىكشد اندكى ابهام دارد ، ما طبق استنباط خودمان ترجمه كرديم ، ديگران طور ديگر فهميدهاند ؛ ولى به هر حال چيزى نيست كه در ماهيت و جوهر سؤال تغييرى بدهد . * جهات ششگانه سؤال سوم : ارسطو و غير او گفتهاند كه جهات منحصر به شش است . اكنون با مكعب مثال مىآوريم و روشن مىكنيم كه جهات بيش از شش است . مكعب به دليل آنكه مكعب است شش سطح دارد و هر سطحى محاذى يك جهت است كه مجموعا شش جهت مىشود . اكنون در مقام فرض ، ما بر هر يك از سطوح ششگانهء آن مكعب يك مكعب مىنهيم و به اين ترتيب هر يك از مكعبهاى ششگانه در يكى از جهات ششگانهء مكعب اول قرار مىگيرد . اكنون مىخواهيم كارى كنيم كه فاصله اين مكعبها پر شود و مجموع آنها به صورت يك مكعب كامل درآيد . اگر بخواهيم فاصلهها را پر و نقصها را تكميل كنيم بايد بيست مكعب ديگر اضافه كنيم كه مجموعا بيست و هفت مكعب شود . همه اين مكعبهاى بيستگانه با يكى از اضلاع و يا رؤوس زواياى مكعب اول تماس خواهد داشت ، در صورتى كه هيچكدام اينها در جهتى كه شش مكعب اول قرار دارند قرار نمىگيرند . پس اين بيست مكعب در جهتهايى غير جهتهاى ششگانه قرار مىگيرند . پس جهات منحصر به شش تا نيست ، براى مكعب بيش از شش جهت وجود دارد . از طرف ديگر در « كره » شش